KHOA DINH DƯỠNG (C10)

  1. Lịch sử hình thành và phát triển của khoa

a) Lịch sử hình thành Ngành Dinh dưỡng

Ngành Dinh dưỡng Việt Nam hình thành từ nhu cầu thực tế sau ngày giải phóng, phát triển mạnh mẽ từ việc ứng dụng mô hình VAC (Vườn-Ao-Chuồng) từ trước năm 1980, phát triển dần đến nay đã trở thành Ngành khoa học chuyên sâu với sự thành lập của Hội Dinh dưỡng Việt Nam (năm 2001). Ngành Dinh dưỡng tập trung vào cải thiện dinh dưỡng, giảm suy dinh dưỡng và can thiệp dinh dưỡng lâm sàng.

        – Quá trình phát triển

        + Trước năm 1980: Tập trung nghiên cứu về tình trạng thiếu dinh dưỡng, khẩu phần ăn trong chiến tranh và thời kỳ đầu bao cấp.

        + Từ năm 1980 – 2000: Giáo sư Từ Giấy đề xuất và ứng dụng mô hình VAC, tạo bước ngoặt trong an ninh lương thực, thực phẩm của từng hộ gia đình và phòng chống suy dinh dưỡng.

        + Năm 2001: Thành lập tổ chức Hội Dinh dưỡng Việt Nam;

+ Phát triển chuyên môn: Các chi hội chuyên sâu bao gồm (Dinh dưỡng Nhi khoa, Thực phẩm, Dinh dưỡng lâm sàng và tiết chế).

+ Nghiên cứu và truyền thông: Tạp chí Dinh dưỡng và Thực phẩm được xuất bản từ năm 2005.

+ Thành tựu chính: Giảm đáng kể tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em, nâng cao nhận thức cộng đồng, chuẩn hóa dinh dưỡng lâm sàng tại các bệnh viện.

Ngành Dinh dưỡng hiện nay tập trung giải quyết “gánh nặng kép” (vừa suy dinh dưỡng vừa thừa cân/béo phì) và dinh dưỡng cho bệnh nhân điều trị nội trú.

b) Lịch sử hình thành và phát triển Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Quân y 121

Khái quát về Bệnh viện Quân y 121: “tiền thân” là Quân y viện cấp Quân khu – mật danh Z12 được thành lập ngày 15/3/1964 tại Cà Mau; đến cuối năm 1966 chuyển mật danh thành V.121; sau khi tiếp quản Quân y viện Phan Thanh Giản tại Cần Thơ vào ngày 01/5/1975, đơn vị chính thức mang tên Bệnh viện Quân y 121; sau khi hòa bình lập lại Bệnh viện Quân y 121 tiếp tục nhận nhiệm vụ bảo đảm quân y cho chiến tranh biên giới Tây Nam; đến năm 1989 Bệnh viện được lệnh rút quân về nước. Những năm đầu sau chiến tranh biên giới Tây Nam, Bệnh viện lo tập trung giải quyết hậu quả cho thương binh, bệnh binh; đến năm 1996, bệnh viện bắt đầu tập trung đào tạo nhân lực nâng cao chất lượng điều trị của bệnh viện tuyến cuối Quân khu. Trải qua 30 năm củng cố về nhân lực, xây dựng cơ sở vật chất, đầu tư trang thiết bị hiện đại, Bệnh viện Quân y 121 đã phát triển vươn tầm bệnh viện loại 1, tuyến cuối Quân khu, là một trong 10 bệnh viện tốp đầu tại Cần Thơ. Để đạt được các tiêu chí quy định của Bộ Y tế, Bệnh viện đã củng cố về nhân lực, thành lập thêm một số khoa chuyên sâu nhằm thực hiện tốt công tác điều trị phục vụ cho bộ đội và nhân dân trong khu vực trong đó có Khoa Dinh dưỡng.

Khoa Dinh dưỡng được Đảng ủy – Ban Giám đốc Bệnh viện quan tâm thành lập. Tháng 9/2012, Đại tá BS.CKI Vũ Văn Lập – Chủ nhiệm quân y Trường Quân sự Quân khu 9 được điều động bổ nhiệm Trưởng khoa Dinh dưỡng, Trưởng khoa đầu tiên (9/2012 – 10/2016); tiếp theo là Đại tá BS.CKII Huỳnh Tấn Bông, Trưởng khoa (01/2017 – 02/2018); Thượng tá BS.CKII Nguyễn Văn Điều, Trưởng khoa (3/2018 – 12/2024); Thượng tá BS.CKII Lê Chí Tâm, Trưởng khoa (01/2025 – 4/2025). Đến tháng 5/2025 do yêu cầu nhiệm vụ của Bệnh viện, đồng chí Thượng tá BS.CKII Phạm Hoàng Thao, được điều động từ Phòng Quân y, Cục Hậu cần kỹ thuật, Quân khu 9 về bổ nhiệm Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Quân y 121 đến nay.

Nhiệm vụ chủ yếu của khoa là bảo đảm đúng, đủ chế độ, tiêu chuẩn cho thương binh, bệnh binh trong quá trình điều trị tại Bệnh viện. Trải qua 12 năm phát triển và trưởng thành, khoa Dinh dưỡng hoạt động với mục tiêu phục vụ thương binh, bệnh binh theo quy định của Bộ Quốc phòng, thực hiện chế độ tiêu chuẩn theo hướng dẫn của Ngành quân nhu, Cục Hậu cần-Kỹ thuật Quân khu 9.

c) Nhiệm vụ trọng tâm của Khoa Dinh dưỡng trong thời kỳ đổi mới

– Cập nhật, xây dựng thực đơn chuẩn theo hướng dẫn của Bộ Y tế về Dinh dưỡng khẩu phần cho từng cá thể.

– Phối hợp với các khoa lâm sàng tổ chức thực hiện các hoạt động khám, sàng lọc, tư vấn và điều trị bằng chế độ dinh dưỡng phù hợp tình trạng bệnh lý của từng cá thể. Đồng thời chỉ định chế độ dinh dưỡng bệnh lý cho người bệnh bị suy dinh dưỡng nặng.

– Tổ chức quản lý nguồn cung cấp thực phẩm, cung cấp chế độ dinh dưỡng bệnh lý cho người bệnh tại giường. Kiểm tra, giám sát chế độ kiểm thực 3 bước an toàn thực phẩm trong bệnh viện.

– Tổ chức tư vấn, truyền thông về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm cho người bệnh, người nhà người bệnh và các đối tượng khác trong bệnh viện.

– Tổng hợp, báo cáo mọi hoạt động về can thiệp dinh dưỡng khẩu phần theo quy định.

d) Thành tích đạt được

  Từ khi hình thành cho đến năm 2024, nguồn nhân lực mỏng do chỉ có 1 biên chế bác sĩ, trưởng khoa, còn lại là nhân viên nấu ăn, thiếu nhân viên cơ hữu nên việc triển khai hoạt động công tác dinh dưỡng chưa đạt được mục tiêu quy định của Bộ Y tế. Với sự quan tâm chỉ đạo quyết liệt của Ban Giám đốc Bệnh viện, Khoa Dinh dưỡng đã nghiên cứu tất cả các văn bản chỉ đạo của Bộ Y tế và của Cục Quân y, tham mưu đề xuất triển khai các văn bản hoạt động về Dinh dưỡng theo Thông tư số 18/2020/TT-BYT ngày 12/11/2020 của Bộ Y tế quy định về hoạt động dinh dưỡng trong bệnh viện; xây dựng mã ăn của bệnh viện theo Quyết định số 2879/QĐ-BYT ngày 10/8/2006 của Bộ Y tế về việc ban hành “Hướng dẫn chế độ ăn bệnh viện”; Hướng dẫn Quy trình kỹ thuật về Dinh dưỡng lâm sàng theo Quyết định số 2598/QĐ-BYT ngày 18/8/2025 của Bộ Y tế về việc Hướng dẫn quy trình kỹ thuật về dinh dưỡng lâm sàng; xây dựng kế hoạch bảo đảm ăn, quy trình báo ăn và cung cấp suất ăn, phiếu báo ăn, phiếu xác nhận suất ăn, triển khai các mẫu sàng lọc dinh dưỡng tích hợp vào phần mềm của bệnh viện để số hóa trong công tác dinh dưỡng.

  Sau khi được củng cố về nhân lực, Khoa Dinh dưỡng đã tham mưu đề xuất với Ban Giám đốc, phân công cán bộ đi đào tạo chuyên sâu về công tác dinh dưỡng lâm sàng, trên cơ sở đó khoa nhận được sự tính nhiệm của các khoa lâm sàng mời tham gia hội chẩn các bệnh nhân nặng trong bệnh viện, nhằm đánh giá mức độ suy dinh dưỡng cho người bệnh để chỉ định can thiệp dinh dưỡng sau hội chẩn và xây dựng thực đơn bảo đảm cung cấp suất ăn dinh dưỡng cá thể hóa cho từng người bệnh.

  Bước đầu triển khai, sự phối hợp giữa khoa Dinh dưỡng và các khoa chưa được chặt chẽ, việc thực hiện báo ăn và theo dõi lượng ăn của bệnh nhân nặng chưa theo quy trình hướng dẫn, khoa Dinh dưỡng và các khoa lâm sàng đã quan tâm phối hợp trong việc chăm sóc toàn diện cho người bệnh, tuy nhiên quá trình thực hiện vẫn còn khó khăn, vướng mắc; điều dưỡng khoa tăng cường theo dõi lượng ăn hằng ngày, nhật ký vào hồ sơ bệnh án, để khoa Dinh dưỡng có cơ sở đánh giá lại và điều chỉnh quá trình can thiệp dinh dưỡng cho người bệnh.

  Để thực hiện tốt công tác dinh dưỡng trong bệnh viện, đòi hỏi phải có sự quan tâm chỉ đạo quyết liệt của Ban Giám đốc đối với các cơ quan chức năng, cùng khoa Dinh dưỡng hoàn thiện các mẫu biểu về dinh dưỡng lên phần mềm hệ thống trong bệnh viện; các khoa lâm sàng nên rà soát việc thực hiện các quy trình hoạt động về dinh dưỡng trong bệnh viện.

2. Trưởng Khoa Dinh dưỡng qua các thời kỳ

3. Tổ chức biên chế, chức năng, nhiệm vụ, quy mô và thành tựu của Khoa Dinh dưỡng hiện nay

a) Ban Chủ nhiệm

– Trưởng khoa: Đại tá, BS.CKII Phạm Hoàng Thao

Đại tá, BS.CKII Phạm Hoàng Thao

– Nhân viên Hành chính: Thiếu tá chuyên nghiệp Nguyễn Văn Thời

Thiếu tá chuyên nghiệp Nguyễn Văn Thời

b) Nhân lực

– Tổng số cán bộ, nhân viên: 13

        – Cơ cấu:

          + Bác sĩ: 02 (BS.CKII: 01; BS.CKI: 01)

          + Cử nhân Dinh dưỡng: 01

          + Nhân viên Hành chính: 01

          + Quản lý bếp ăn: 01

          + Bếp trưởng: 01

          + Nhân viên nấu ăn: 07

c) Chức năng, nhiệm vụ

* Khám chữa bệnh

  Khoa Dinh dưỡng:

– Cập nhật, xây dựng thực đơn chuẩn theo hướng dẫn của Bộ Y tế về Dinh dưỡng khẩu phần cho từng cá thể.

– Phối hợp với các khoa lâm sàng tổ chức thực hiện các hoạt động khám, sàng lọc, tư vấn và điều trị bằng chế độ dinh dưỡng phù hợp tình trạng bệnh lý của từng cá thể. Đồng thời chỉ định chế độ dinh dưỡng bệnh lý cho người bệnh bị suy dinh dưỡng nặng.

– Tổ chức quản lý nguồn cung cấp thực phẩm, cung cấp chế độ dinh dưỡng bệnh lý cho người bệnh tại giường. Kiểm tra, giám sát chế độ kiểm thực 3 bước an toàn thực phẩm trong bệnh viện.

– Tổ chức tư vấn, truyền thông về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm cho người bệnh, người nhà người bệnh và các đối tượng khác trong bệnh viện.

– Tổng hợp, báo cáo mọi hoạt động về can thiệp dinh dưỡng khẩu phần theo quy định.

Trưởng khoa Dinh dưỡng:

– Tổ chức thực hiện các nhiệm vụ của Khoa Dinh dưỡng và chịu trách nhiệm trước Giám đốc Bệnh viện về việc tổ chức thực hiện chuyên môn dinh dưỡng trong bệnh viện.

– Quản lý, kiểm tra, giám sát, đôn đốc, chỉ đạo việc thực hiện các quy định chuyên môn về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm trong bệnh viện.

– Kiểm tra và yêu cầu các khoa lâm sàng thực hiện nghiêm chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp với tình trạng dinh dưỡng và bệnh lý cho người bệnh. Báo cáo Giám đốc Bệnh viện các sai phạm của các cá nhân, các khoa, ban trong việc thực hiện các quy định về dinh dưỡng trong bệnh viện.

– Yêu cầu các đơn vị, cá nhân ngừng cung cấp dịch vụ dinh dưỡng nếu vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm và báo cáo Giám đốc Bệnh viện để có biện pháp xử lý kịp thời.

Trách nhiệm của người làm chuyên môn về dinh dưỡng:

– Khám, tư vấn và điều trị các bệnh liên quan đến dinh dưỡng bằng chế độ dinh dưỡng phù hợp với tình trạng dinh dưỡng và bệnh lý của người bệnh nội và ngoại trú.

– Phối hợp với bác sỹ điều trị, bác sỹ khoa dinh dưỡng thực hiện khám, tư vấn cho người bệnh, chỉ định những trường hợp có bệnh lý về dinh dưỡng hoặc cần kết hợp điều trị bằng dinh dưỡng hoặc tham vấn cho bác sỹ điều trị chỉ định chế độ dinh dưỡng.

– Xây dựng và áp dụng chế độ dinh dưỡng phù hợp với tình trạng dinh dưỡng và bệnh lý của người bệnh.

– Hội chẩn với các khoa lâm sàng để can thiệp dinh dưỡng khi có yêu cầu.

– Kiểm tra, giám sát (GS) hoạt động dinh dưỡng và việc cung cấp chế độ dinh dưỡng theo quy định.

– Thực hiện các nhiệm vụ truyền thông về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm cho các đối tượng trong bệnh viện.

– Thực hiện các nhiệm vụ khác theo sự phân công của Trưởng khoa.

* Huấn luyện – đào tạo

          Tham gia hướng dẫn bác sĩ y học dự phòng thực hành lấy chứng chỉ hành nghề.

* Nghiên cứu khoa học

+ Chủ trì và tham gia các đề tài nghiên cứu khoa học về lĩnh vực y học dự phòng.

+ Tham gia hội nghị, báo cáo khoa học về Truyền nhiễm, Dinh dưỡng.

+ Cập nhật kiến thức Dinh dưỡng tại các buổi sinh hoạt khoa học.

 * Tư vấn – truyền thông sức khỏe

Tuyên truyền tư vấn cho người bệnh, người nhà người bệnh về tầm quan trọng của can thiệp Dinh dưỡng trong điều trị nội trú.

4. Các kỹ thuật chuyên môn đang triển khai

– Thực đơn súp Dinh dưỡng

– Thực đơn cháo Dinh dưỡng

– Thực đơn cơm

+ Cơm thường

+ Cơm tiết chế cá thể hóa (Trong bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường, guote, thận chưa lọc máu và thận đã lọc máu, gan, tiêu hóa,…).

5. Quy mô hoạt động chuyên môn

+ Bước đầu bảo đảm dinh dưỡng cho bệnh nhân nặng; tiến tới bảo đảm suất ăn cá thể hóa theo mã ăn của bệnh viện.

+ ERAS (Enhanced Recovery After Surgery) trước và sau mổ.

+ Xây dựng thực đơn súp Dinh dưỡng, cháo Dinh dưỡng cho người bệnh ICU. Xây dựng khẩu phần ăn cá thể hóa theo mã ăn của bệnh viện.

6. Định hướng phát triển trong thời gian tới

a) Công tác đào tạo

+ Tổ chức học tập nâng cao trình độ chuyên môn cho bác sĩ về kiến thức dinh dưỡng lâm sàng; tiến tới đào tạo chuyên khoa 1 về dinh dưỡng lâm sàng.

+ Xây dựng kế hoạch đào tạo lấy chứng chỉ hành nghề cho cử nhân dinh dưỡng lâm sàng.

b) Phát triển kỹ thuật

+ Dự toán mua trang thiết bị sàng lọc, đánh giá về dinh dưỡng lâm sàng.

        + Dự toán mua các dung dịch dinh dưỡng đóng gói sẵn để bổ sung cho bệnh nhân nặng, bệnh nhân chuẩn bị trước và sau phẫu thuật.

c) Tăng cường nhân lực

       Để khoa Dinh dưỡng hoạt động ngày càng có hiệu quả, đề nghị tuyển dụng từ 2-3 cử nhân dinh dưỡng lâm sàng; 1 bác sỹ đã học định hướng về dinh dưỡng lâm sàng./.