Bệnh do virus Zika

Virus Zika (viết tắt ZIKV) là một loại virus thuộc họ Flaviviridae. Virus này lần đầu tiên được phân lập trên khỉ Rhesus ở rừng Zika của Uganda vào năm 1947. Năm 1968 virus này được phân lập ở trên cư dân Nigeria. Kể từ đó qua nhiều công trình nghiên cứu người ta thấy có kháng thể kháng virus zika ở nhiều người ở nhiều quốc gia thuộc châu Phi và châu Á. Năm 2015 ZIKV được phân lập ở một số người dân Brazil.

Sự lan truyền của ZIKV trong tự nhiên giống như các loại virus thuộc họ Flaviviridae gần với ZIKV. Sự lan truyền này bao gồm muỗi và một loạt động vật có vú. Muỗi Aedes là véc tơ truyền bệnh chính (Ae. Africanus, Ae. Aegypti, Ae. Vitattus…). Gần đây người ta còn thấy rằng ZIKV còn có thể lây qua đường tình duc. Ngoài quan hệ tình dục, các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng ZIKV có thể lây truyền qua truyền máu và con người có thể là nguồn bệnh lây truyền từ người sang người. Mặc dù chưa có thấy có biến chứng nghiêm trọng do ZIKV, nhưng virus này hiện diện khắp nơi trên thế giới, chu trình truyền bệnh liên quan tới muỗi, và có thể lây truyền qua đường tình dục, do đó ZIKV trở thành 1 tác nhân gây bệnh mới nổi quan trọng tác động trên phạm vi toàn cầu chưa lường trước được.

Ngày 30/01/2016 phát biểu trong cuộc gặp với các thành viên ban điều hành WHO tại Geneve (Thụy sĩ), TGĐ WHO Margaret Chan nhận định virus đang lây lan nhanh bất ngờ và đáng báo động với 24 quốc gia và vùng lãnh thổ bị ảnh hưởng. Ngày 01/02/2016 WHO hợp khẩn để thảo luận khả năng Tổ chức Y tế Thế giới sẽ tuyên bố virus Zika đã thành vấn đề khẩn cấp toàn cầu.

Ngày 02/02/2016, tại Bộ Y tế đã diễn ra  cuộc họp khẩn cấp Ban chỉ đạo phòng chống dịch trong dịp Tết Nguyên Đán và mùa đông xuân. Trong cuộc họp, Bộ Y tế đưa ra những thông tin cảnh báo khẩn cấp về dịch do nhiễm virus Zika đang hết sức nguy hiểm tại nhiều nước trên Thế giới và nguy cơ dịch tràn vào Việt nam là có thể xảy ra.

Ngày 03/3/2016, các nhà khoa học Pháp cho biết họ đã chứng minh được mối liên hệ giữa virus Zika và hội chứng thần kinh Guillain- Barre. Những quốc gia  chịu ảnh hưởng bởi dịch bệnh Zika sẽ thấy gia tăng đáng kể số trường hợp mắc các vấn đề thần kinh nghiêm trọng.

Ngày 08/3/2016, WHO đã khuyến cáo các phụ nữ mang thai không nên đến du lịch các vùng có dịch bệnh do ZIKV, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy nguy cơ mắc dị tật bẩm sinh ở trẻ sơ sinh gây ra bởi virus Zika.

Ngày 15/3/2016, Uỷ ban châu Âu đã phân bổ 10 triệu euro (khoảng 11,1 triệu USD) để hỗ trợ nghiên cứu về ZIKV.

Biểu hiện lâm sàng của bệnh do virus Zika gần giống với bệnh sốt xuất huyết: sốt, phát ban, đau mỏi cơ khớp, viêm kết mạc.

Theo TS Nguyễn Văn Kính, Giám đốc Bệnh viện Nhiệt đới Bệnh Nhiệt đới Trung ương: So với sốt xuất huyết thì bệnh do ZIKV nhẹ hơn, 80% không có biểu hiện bệnh. Biểu hiện lâm sàng của sốt xuất huyết thường nặng hơn, từ ngày thứ 2 trở đi có thể có xuất huyết kèm theo, nặng hơn có thể có sốc, nguy cơ tử vong rất cao.

Tuy nhiên, bệnh do virus Zika nguy hiểm ở biến chứng đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh, đặc biệt ở phụ nữ mang thai trong 3 tháng đầu bị nhiễm virus Zika và hội chứng Guillain- Barre (viêm đa rễ thần kinh). Về tử vong do virus này hiện nay trên thế giới hầu như chưa ghi nhận trường hợp nào.

Hội chứng đầu nhỏ là biến chứng nguy hiểm hay gặp nhất ở trẻ sơ sinh do mẹ nhiễm virus Zika khi mang bầu

Chẩn đoán nhiễm ZIKV bao gồm xét nghiệm PCR, xét nghiệm kháng thể IgM trong huyết thanh. Kháng thể IgM xuất hiện từ ngày thứ 3 đến thứ 5 của bệnh, nhưng phản ứng chéo thường xảy ra với sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản. Xét nghiệm PCR nên được tiến hành trong vòng 10 ngày kể từ khi khởi phát.

BSCKI Nguyễn Tuấn Anh – Khoa Truyền nhiễm-Da liễu

Đăng ngày 05/04/2016